Úrvalsverkefni 2010

Nýsköpunarsjóður námsmanna hefur aldrei veitt jafnmarga styrki og árið 2010, en sjóðurinn styrkti 255 verkefni á liðnu ári. Verkefnin voru gífurlega fjölbreytt og fór vinnan fram í öllum landshlutum en um 350 nemendur  voru styrkþegar sjóðsins síðastliðið sumar.

Lokapunktur og jafnframt hápunktur ferilsins er úthlutun Nýsköpunarverðlauna forseta Íslands til þeirra verkefna sem þóttu skara fram úr. Allir nemendur sem skila inn lokaskýrslu fyrir auglýstan frest koma til greina við veitingu verðlaunanna. Að þessu sinni bárust 215 lokaskýrslur til sjóðsins fyrir tiltekinn dag og var stjórninni vandi á höndum að velja verkefni sem komast áfram. Aðeins 10% verkefna fara áfram til dómefndar sem síðan velur verkefnin sem hljóta tilnefningu og að lokum verðlaunaverkefnið sjálft 

Á hverju ári er síðan skipuð sérstök dómnefnd sem hefur það vandasama verkefni að velja bæði verkefnin sem hljóta tilnefningu og verðlaunaverkefnið sjálft. Nefndin er skipuð fulltrúum frá Rannsóknamiðstöð Íslands, mennta- og menningarmálaráðuneytinu, Stúdentaráði Háskóla Íslands, Samtökum iðnaðarins og Reykjavíkurborg. Verðlaunaafhendingin fer fram á Bessastöðum í febrúar næstkomandi. 

Tuttugu og eitt verkefni voru send áfram til dómnefndar að þessu sinni, en að þeim unnu 34 nemar sem komu frá fjórum íslenskum háskólum auk þess sem tveir nemar koma frá erlendum skólum. Fjórtán nemendur koma frá Háskóla Íslands, ellefu frá Listaháskóla Íslands, sex frá Háskólanum í Reykjavík og einn frá Háskólanum á Akureyri.

Verkefnin sem stjórn Nýsköpunarsjóðs námsmanna hefur valið til að keppa um Nýsköpunarverðlaun forseta Íslands eru eftirfarandi:

MindGames
MindGames ehf er leikjafyrirtæki sem þróar nýjar tegundir leikja til að fást við streitu. Leikirnir eru fyrst og fremst hugsaðir til skemmtunar, en gera leikmönnum jafnframt kleift að þjálfa slökun og einbeitingu. Skemmtanagildið tryggir að leikmenn halda áfram að þjálfa eiginleika sína til að takast á við streitu. Leikirnir  eru kallaðir Mind Training leikir, sem vísar til Brain Training sem er notað um þá tegund leikja sem þjálfa minni fólks. Leikmenn nota þráðlaust heilabylgjutól sem nýstárlegt og skemmtilegt leikstýritæki.  Heilastýrðir leikir eru algjör nýjung á leikjamarkaðnum og urðu ekki raunhæfir fyrr en fyrsta heilabylgjutólið birtist á markaði árið 2009. Tækið skráir heilabylgjur notandans í rauntíma og sendir gögn til tölvu hans sem nýtir þau til að stýra tölvuleikjum eða öðrum hugbúnaði. MindGames nýtir sérstaklega upplýsingar um slökun og einbeitingu, þannig að við það að spila leikina lærir leikmaðurinn smám saman að hafa stjórn á þessum þáttum sem verður til þess að hann lærir að slaka á og einbeita sér betur.

Nemendur: Jón Trausti Arason, tölvunarfræði HR, Katla Rós Völudóttir, grafísk hönnun LHÍ, Ragnar Már Nikulásson, grafísk hönnun LHÍ
Leiðbeinendur: Örn Haraldsson, Deepa Radhakrishna Lyengar, Hannes Högni Vilhjálmsson

 

Tíðni heilablæðinga hjá fyrirburum, áhættuþættir og afleiðingar hennar
Lífslíkur fyrirbura hafa aukist mikið á undanförnum áratugum. Flestir fyrirburar verða heilbrigðir einstaklingar, en fötlun er þó algengari meðal fyrirbura en fullburða barna. Ein helsta ástæða fötlunar hjá fyrirburum er heilablæðing. Markmið rannsóknarinnar var að kanna tíðni heilablæðinga hjá minnstu fyrirburunum hér á landi, helstu áhættuþætti og afleiðingar þeirra. Gerð var afturskyggn tilfella- og viðmiðarannsókn á fyrirburum sem fæddir voru eftir 24-30 vikna meðgöngu hér á landi árin 1988-2007. Tilfellin voru þau börn sem fengu heilablæðingu en viðmiðin þau sem ekki fengu heilablæðingu, pöruð á meðgöngulengd og fæðingarári.

Nemandi: Jóhanna Gunnlaugsdóttir, læknadeild HÍ
Leiðbeinandi: Þórður Þórkelsson

 

Pantið áhrifin frá Móður Jörð
Pantið áhrifin er hugmyndafræðilegur veitingastaður þar sem upplifun, fræðsla og umhverfisvitund fara saman. Sérstaða staðarins er hin óvænta framsetning á réttunum, sjálfbærni og færanleiki hans en þar verða réttir pantaðir eftir áhrifum þeirra á líkamann. Verkefnið verður unnið  á eins náttúrumeðvitaðan hátt og mögulegt er og áhersla lögð á íslenska og heiðarlega framleiðslu. Hugmyndin kviknaði haustið 2009 í áfanga við Listaháskóla Íslands sem kallast Stefnumót hönnuða og bænda þar sem vöruhönnunarnemar og bændur unnu saman í hópum að nýsköpun og verðmætaaukningu íslensks landbúnaðar. 
Hugmyndin að veitingastaðnum byggir á hugmyndafræði Eymundar Magnússonar bónda að Vallanesi en hann sérhæfir sig í framleiðslu lífrænna matjurta sem seldar eru undir vörumerkinu Móðir Jörð. Eymundur leggur metnað sinn í að fræða almenning um mikilvægi heilbrigðrar fæðu og áhrif hennar á líkama okkar ásamt því að stuðla að sjálfbærni og náttúruvernd. Staðbundin framleiðsla og vistvænt hráefni  verða aðalsmerki veitingastaðarins. Staðurinn sjálfur er byggður úr timbri úr Hallormsstaðarskógi (10 km frá Vallanesi) og réttirnir búnir til úr íslensku hráefni, mestmegnis frá Vallanesi. Kappkostað var að nota eins nærtækan efnivið og völ var á og margar vettvangsferðir farnar í leit að möguleikum á hráefni og vinnslu. Staðurinn er sampakkanlegur og getur því ferðast milli landshorna eftir því hvernig vindar blása. 

Nemendur: Auður Ösp Guðmundsdóttir, vöruhönnun LHÍ, Robert Petersen, Furniture Design, Götenburg University. Katharina Lötzsch, vöruhönnun LHÍ, Embla Vigfúsdóttir, vöruhönnun LHÍ
Leiðbeinandi: Brynhildur Pálsdóttir

 

Vistland: Rannsókn á möguleikum sjálfbærni í íslenskum arkitektúr og húsagerð
Vistland.is verður vefur um sjálfbæra og vistvæna húsagerð og skipulag fyrir íslenskar aðstæður. Markmið verkefnisins er að fræða almenning, sem og fagaðila, um ýmis málefni tengd vistvænum og sjálfbærum áherslum í byggingarlist til að ýta undir umræðu, auka skilning almennings og til að hraða framþróun í gerð vistvænna bygginga. Nýsköpunargildi verkefnisins felst í að rannsaka stöðu þeirrar þekkingar sem nú þegar hefur orðið til á sviði sjálfbærs arkitektúrs á Íslandi. Komið hefur verið á laggirnar aðgengilegum gagnagrunni í formi vefsíðu sem verður mikilvægur umræðuvettvangur um málefnið. Með því að safna þessari þekkingu saman á einn stað sem er aðgengilegur öllum sem áhuga hafa á málefninu, verður reynt að hvetja til meiri þverfaglegrar umræðu auk þess að ýta undir og hraða þróun sjálfbærrar mannvirkjahönnunar á Íslandi.

Nemendur: Darri Úlfsson, grafísk hönnun LHÍ, Björgvin Óli Friðgeirsson, grafísk hönnun LHÍ, Katla Maríudóttir, arkitektúr LHÍ, Snorri Þór Tryggvason, arkitektúr LHÍ
Leiðbeinendur: Halldór Eiríksson, Jóhannes Þórðarson

 

Greiningatæki sjálfsofnæmissjúkdóma
Greining fjölkerfa sjálfsofnæmissjúkdóma byggir á klínískum upplýsingum ásamt niðurstöðum á ónæmisfræðilegum rannsóknum. Þar sem þessir sjúkdómar skarast mikið bæði sín á milli og við aðra sjúkdóma getur greiningin vafist fyrir læknum. Markmið verkefnisins er að þróa gervigreindarhugbúnað sem hjálpar til við ákvarðanatöku í pöntunum ónæmisfræðilegra rannsókna ásamt því að setja fram lista með mismunagreiningum og meta líkur á hverjum sjúkdómi.  Fjöldi sjálfsofnæmissjúkdóma var skilgreindur með tilliti til faraldsfræði, ónæmisfræðilegra rannsóknaniðurstaðna og klínískra einkenna. Bæði voru búin til ákveðin tilfelli auk þess sem farið var yfir raunverulegar rannsóknaniðurstöður ónæmisfræðideildar, settar fram hugsanlegar greiningar, sjúkdómarnir flokkaðir eftir líkum á hverjum þeirra og staðlaður upplýsingartexti settur fram. Vonast er til að gögnin nýtist sem námsefni fyrir læknanema í klínískri ónæmisfræði.  

Nemandi: Dagrún Jónasdóttir, læknadeild HÍ
Leiðbeinendur: Björn Rúnar Lúðvíksson og Björn Guðbjörnsson

 

Neðansjávarlágtíðnihljóðbylgjuaflgjafi
Verkefnið fólst í að hanna og smíða neðansjávarhátalara til notkunar við opið þorkseldi. Notast var við Terfenol-D sem er málmblanda sem lengist við að lenda í segulsviði. Með hjálp tölvugreiningar var hannaður hátalari með flextensional lögun sem hentar vel í mikið dýpi og hann fræstur úr áli hjá renniverkstæði. Nemandinn þurfti að kynna sér vel eiginleika og hegðun Terfenol-D efnisins og notast við þá þekkingu til að ljúka hönnuninni auk vélfræði og einhverjar rafmagnsfræði. Við prufur fékst um 148 dB kraftur úr hátalaranum sem gefur drægni nálægt 2 km sem dugar ágætlega í opið þorskeldi. Markaðsetning á vörunni er þegar hafin, þar sem sölumaður Stjörnu-Odda mun taka þátt í ICES (International Council for the Exploartion of the Sea) og kynna búnaðinn sem inniheldur neðansjávarhljóðbylgjugjafann.

Nemandi: Jón Valur Valsson, tækni- og verkfræðideild HR
Leiðbeinandi: Sigmar Guðbjörnsson 

Íslenska stafaaskjan
Íslenska stafaaskjan inniheldur alla bókstafi íslenska stafrófsins auk bókstafanna c, w, q og z, auk orðabils og greinarmerkja. Bókstafirnir eru í tveimur litum, þ.e.sérhljóðarnir eru auðkenndir með bleikum lit og samhljóðarnir með brúnum. Hástafir eru upphleyptir en lágstafir inngreyptir. Stafaaskjan er fyrst og fremst ætluð börnum og foreldrum þeirra, en hún ætti einnig að geta nýst í elstu deildum leikskóla,yngstu bekkjum grunnskóla og jafn­framt í sérkennslu og íslenskukennslu fyrir börn með annað móðurmál en íslensku. Markmið stafaöskjunnar eru tvíþætt, annars vegar leggur hún grunn að lestrar- og ritunarfærni barna og hinsvegar gerir hún þeim kleift að leika sér að bókstöfunum og um leið öðlast dýpri tilfinningu fyrir þeim. Börnin læra að þekkja útlit bókstafanna, læra heiti þeirra og hljóð, tengja hljóðin saman í orð og seinna mynda merkingarbærar setningar. Þau geta ennfremur stuðst við fyrirmynd eða texta og þannig styrkt sjónminni sitt, eflt hljóðgreiningu og fínhreyfingar. Börnin öðlast nýja sýn á íslenskt mál við þessa nálgun þar sem þau geta handleikið bókstafina í leik, jafnframt því að sameina hug og hönd.

Nemandi: Bergþóra Magnúsdóttir, grafísk hönnun Lhí
Leiðbeinendur: Dóra Ísleifsdóttir, Bryndís Sverrisdóttir, Ragnheiður Hermannsdóttir

 

Varmi, ofnagrind
Skoðað var hvernig ofnagrindin Varmi geti gagnast heimilum til að þurrka föt. Kannað var hvernig föt eru þurrkuð á grindum innanhúss hér á landi og erlendis. Því næst var framleiðsluaðferð skoðuð og staða íslenska markaðarins athuguð með tilliti til möguleika á markaðssetningu vörunnar.  Viðtöl við ýmsa aðila voru kynnt, t.d. í tengslum við öryggismál. Hönnunarvernd var skoðuð og í framhaldinu möguleg vöruþróun, litir, stærð, umbúðir og lógó. 

Nemandi: Sigríður Þóra Árdal, vöruhönnun Lhí
Leiðbeinendur: Tinna Gunnarsdóttir, Kristmundur Kristmundsson

 

Umhverfiskostnaður sem hluti af reiknilíkani jarðhitavirkjana
Verkefnið fólst í að meta umhverfislegan kostnað sem hluta af reiknilíkani við undirbúning, framkvæmd og rekstur jarðvarmavirkjunar. Með því að taka tillit til allra þeirra þátta sem geta haft áhrif á umhverfið fæst betri sýn á framkvæmd og rekstur virkjanna. Á grundvelli þeirra umhverfisþátta er sett saman reiknilíkan fyrir umhverfislegan kostnað þar sem bæði er um að ræða jákvæða og neikvæða þætti. Erfitt er að meta umhverfislegan kostnað fyrir alþjóðlegan markað þar sem virði lands og umhverfis er mjög ólíkt milli svæða. Niðurstöður benda til þess að mikilvægt sé að taka umhverfislegan kostnað með í líkanagerð þar sem umhverfisþættir skipta miklu máli í sambandi við heildarkostnað jarðvarmavirkjana. 

Nemandi: Kristrún Gunnarsdóttir, umhverfis- og  verkfræðiskor HÍ
Leiðbeinandi: Hafsteinn Helgason

 

Þjóðfræðirannsóknir fyrir netvarp
Verkefnið fól í sér að gera þætti fyrir netvarp sem kynna áttu niðurstöður nýlegra BA rannsókna í þjóðfræði.  Hver þáttur er 10-15 mínútur á lengd og blandast þar saman ýmsir miðlar, s.s. hreyfimyndir og ljósmyndir, ásamt lesnum texta, viðtölum og hljóðinnslögum. Þáttunum verður hlaðið inn á Vimeo vefsetrið (www.vimeo.com) þar sem hver sem er getur sótt þá sér að kostnaðarlausu auk þess sem hægt verður að hlaða þeim niður í meiri gæðum af sérstakri vefsíðu á heimasvæði námsbrautar í þjóðfræði við Háskóla Íslands. Þættirnir verða að lokum brenndir á DVD disk sem varðveittur verður hjá námsbrautinni. Verkefnið miðlar niðurstöðum úr rannsóknum þjóðfræðinema til almennings með einkar aðgengilegum hætti og gefur þannig almenningi innsýn í háskólasamfélagið og rannsóknir sem þar fara fram. Meginmarkmiðið er þó að hægt verði að nýta þættina sem innslög í kennslu meðfram öðru kennsluefni, í framhaldsskólum og kennslustundum í grunnnámi í þjóðfræði. Þættirnir gera kennurum kleift að nýta sér á auðveldan hátt nýlegar rannsóknir á íslensku samfélagi og menningu en eru um leið verðug kynning fyrir þjóðfræðina sem er ört vaxandi fræðigrein sem hingað til hefur verið tiltölulega lítið þekkt utan veggja háskólans.

Nemendur: Sumarrós María S. Óskarsdóttir, þjóðfræði, félags- og mannvísindadeild HÍ, Björk Hólm Þorsteinsdóttir, þjóðfræði, félags- og mannvísindadeild HÍ.
Leiðbeinendur: Valdimar Tr. Hafstein, Terry Gunnell 

 

Hagnýting umhverfisgilda fyrir sjávarafurðir
The purpose of the study was to calculate, using LCA, the carbon footprint of the post landing activities of cold fish supply chains. Two different transportation modes were analysed, transportation by container ship and air freight. The results from the LCA calculations show that the choice of transportation mode is very important in terms of greenhouse gas emissions. It was found that the air freighted cold supply chain has 18 times larger carbon footprint than the sea freighted supply chain. The carbon footprint of 1 kg of air freighted fresh demersal fish was found to be 4.7 kg CO2‐equivalents and 0.3 kg CO2‐equivalents for the sea freighted fish. The opinion of stakeholder to apply environmental indicators for seafood in marketing purposes was explored. Stakeholders of the cold supply chains received a web based survey. The results from the survey indicate that the knowledge of Icelandic seafood producers on their environmental performance is fair and in general environmental consideration in the industry is increasing. The industry sees a value in utilizing environmental indicators for marketing purposes and the stakeholders identified a demand on information on the environmental impacts of their products. Currently the most important factors considered by the stakeholders when selecting the transportation chain is the quality of the product and the costs involved. Environmental considerations are today not taken into account when the transportation phase is chosen. If the demand for environmentally friendly products, from cradle to grave, continues to increase this perspective will have to be reconsidered by the industry.

Nemandi: Gyða Mjöll Ingólfsdóttir, umhverfis- og auðlindafræði HÍ
Leiðbeinendur: Guðrún Ólafsdóttir, Eva Yngvadóttir, Tómas Hafliðason

 

Þróunarvinna á kaldþurrkuðum jurtum og fleiru til notkunar í fæðubótarefni
Markmið verkefnisins var að búa til næringarblöndu úr ýmsum jurtum úr náttúru Íslands, villtum og ræktuðum. Samstarf var haft við grænmetisræktendur og fleiri við öflun á kryddjurtum, grænmeti og ávöxtum. Nokkrir einstaklingar voru fengnir til að tína villtar jurtir og farið var í tínsluferðir á nokkrum stöðum á landinu. Síðan voru jurtirnar þurrkaðar og malaðar í duft. Vegna fjölmargra utanaðkomandi þátta m.a. öskufalls fyrrihluta sumar og bilunar í þurrkunarbúnaði auk þess sem verkefnið reyndist viðameira en áður var talið tókst þó ekki að fullvinna blönduna. Grunnvinnu er þó lokið, reyndar nokkrar aðferðir til þurrkunar á ólíkum jurtum, gæði og kostnaður metinn gróflega. Framhaldið felst í áframhaldandi samstarfi við ræktendur á haustdögum fyrir næsta sumar. 

Nemendur: Júlía Garðarsdóttir, mannfræðideild HÍ, Sigurbjörg Sæunn Guðmundsdóttir, lyfjafræðideild HÍ.
Leiðbeinandi: Kolbrún Björnsdóttir

 

Rannsóknir og þróun á kolefnistengdum málefnum
Verkefnið fólst í að rannsaka og greina þá möguleika sem eru í boði fyrir viðskiptakerfið KOLKU til að komast inn á kolefnismarkaðinn þar sem viðskipti með losunarheimildir eiga sér stað. Skoðuð voru viðskiptakerfi sem hafa verið í notkun erlendis, en  hagkvæmasti kosturinn til að nota við skráningu heimildanna er að nýta kerfi sem Umverfisstofnun notar. Fengust þær upplýsingar hjá Umhverfisstofnun að KOLKA muni fá aðgang að viðskiptahluta kerfisins gegn greiðslu. Það kerfi sem er í notkun núna er hið svokallaða G.R.E.T.A kerfi, en árið 2013 mun kerfið síðan tengjast beint inn í viðskiptakerfi Evrópusambandsins, sem Ísland mun verða aðili að frá og með 1. janúar 2013. Nemendur gerðu síðan samantekt úr upplýsingum um helstu kerfin sem eru í notkun.

Nemendur: Ágúst Angantýsson, umhverfis og auðlindafræði HÍ, Arnar Sigurjónsson, HR
Leiðbeinandi: Eyrún Guðjónsdóttir

 

Magnskammtari fyrir niðurfellingarbúnað
Bændur sem rækta tún sín notast við húsdýraáburð til þess að næra jarðveginn. Mykjan er prýðisgóð næring þar sem hún inniheldur mikið magn af köfnunarefni (N), fosfór (P) og kalín (K). Mykjunni er yfrleitt dreift um túnin með mykjudreifurum sem sprauta áburðinum yfir túnin. Rannsóknir hafa sýnt að um 60% af köfnunarefninu í áburðinum tapast út í andrúmsloftið við slíka dreifingu. Ef áburðinum er hins vegar sprautað ofan í jarðvegin hefur tekist að minnka tapið niður í 5%. Við þetta fæst mun næringarríkari jarðvegur sem þarf minni áburð en ella. Þetta leiðir til minni kostnaðar og sparar bændum áburðarkaup. Hjá Vélboða ehf. hefur verið hannaður sérstakur niðurfellingarvélbúnaður fyrir íslenskar aðstæður sem plægir og dælir fljótandi húsdýraáburði ofan í jörðina, undir grasvörðinn. Verkefnið fjallar um tæknilega útfærslu og lausn á því hvernig stýra megi magni áburðar sem flæðir út úr tækinu sjálfu til að auka nýtni enn frekar. Það kom í ljós að sú tækni mun einnig henta vel við hefðbundna dreifngu, þannig að bændur geta aukið nýtni sína með búnaði sem þeir eiga fyrir, að viðbættum magnstillinum.

Nemandi: Eyþór Rúnar Eiríksson, rafmagnsverkfræði DTU
Leiðbeinandi: Eiríkur Mikkaelsson

 

Fishernet - Strandmenning, loftslag og miðlun menningararfs
Verkefnið leiðir fólk í gegnum upplifun nemandans á Íslands árbókum í söguformi, eftir Jón Espólín og leitast er við að fjalla um þá atburði Íslandssögunnar sem komu höfundi á óvart. Ritgerðinni er skipt eftir tíðaranda hvers tímabils. Atburðirnir sem sagt er frá eru greindir eftir einlægum sjónarmiðum höfundar, sem á margan hátt endurspegla þekkingu Íslendings nútímans á sögu eigin samfélags. Frásögnum úr árbókum Íslands verður fléttað saman við umræður þjóðfélagsins í dag. Boðskapur verkefnisins er að varpa ljósi á þann raunveruleika sem Íslendingar hafa þurft að horfast í augu við í gegnum aldirnar.   

Nemandi: Hjördís Guðmundsdóttir, hug- og félagsvísindi HA
Leiðbeinandi: Embla Eir Oddsdóttir

 

Fóður fyrir hlývatnsfisk s.s. Tilapia
Í þauleldi er fóðurkostnaður stærsti hluti rekstrarkostnaðar, upp í 60% heildarkostnaðar og er prótein dýrasti hluti fóðursins. Mikilvægt er að uppfylla sem best næringarþarfir fisksins til að ná fram bestri fóðurnýtingu og vaxtarhraða. Hagkvæmasta lausnin í fóðurgerð væri þá ódýrt fóður sem einnig uppfyllir næringarþarfir fisksins að fullu og þarf að finna jafnvægi í verði og gæðum. Mjög dýrt er að kaupa tilbúið erlent fóður og benda niðurstöður verkefnisins til þess að framleiðsla fóðurs á Íslandi og nýting innlends hráefnis sé hagkvæmari kostur en kaup á tilbúnu fóðri. Einnig er bent á mikilvægi þess að farið verði út í prófanir á innlendri fóðurframleiðslu in vivo.

Nemandi: Helga Björg Þórólfsdóttir, líffræði HÍ.
Leiðbeinandi: Stefanía Katrín Karlsdóttir

 

Þurrkuð matvæli til útflutnings
Íslensk matorka ehf. hefur það að markmiði að nýta íslenskar auðlindir og hina hreinu ímynd landsins til framleiðslu á gæðaafurðum til útflutnings. Í verkefninu voru skoðaðir möguleikar á nýta þessar afurðir til að setja á laggirnar og halda uppi þurrkunarverksmiðju á Íslandi til framleiðslu á verðmætum afurðum til útflutnings. Aðaláherslan er lögð á tvær þurrkunaraðferðir, kaldþurrkun og frostþurrkun, þar sem skoðuð er tæknileg hlið þeirra sem og kostir. Þá er sett upp hagkvæmnisathugun til þess að skoða kostnaðinn við að setja upp slíkar verksmiðjur og fundið lágmarks söluverð á þurrkuðu grænmeti til þess að niðurstaða rekstraráætlunar verði jákvæð. Einnig var farið yfir möguleg hráefni til þurrkunar með áherslu á afgangsafurðir frá fiskeldi og grænmetisræktun.

Nemandi: Elma Dögg Steingrímsdóttir, tækni- og verkfræðideild HR
Leiðbeinandi: Stefanía Katrín Karlsdóttir

 

Vindhraðamælingar og sambreytni vinds á Íslandi
Búið var til leiðrétt gagnasafn með vindmælingum sem framkvæmdar voru með sjálfvirkum vindmælum árin 1998–2010 á vegum Veðurstofu Íslands og fleiri aðila (t.d. Vegagerðarinnar og Landsvirkjunar). Allir vindmælarnir sem nýttir voru senda frá sér vindhraðagildi á 10 mínútna fresti (meðaltal undanfarinna 10 mínútna), og það voru þessi upphaflegu gögn sem unnið var með í verkefninu. Gagnasafnið sem búið var til geymir sem sé 10 mínútna vindhraðagögn, þ.e. 6 mælingar á hverri klukkustund. Teknar voru saman upplýsingar um gæði þessara mælinga, svo sem líkleg villutíðni, fjöldi tímabila þar sem mælingar vantar og heildarhlutfall mælingatímabils hverrar stöðvar sem er með mælingar í lokaútgáfu gagnasafnsins. Kannað var hvernig gæðin eru háð árstíma, hæð veðurstöðvar yfir sjó o.fl. Í framhaldi var gerð könnun á sambreytni vinds á landinu samkvæmt þessum mælingum og framkvæmt fyrsta mat á því hve mikla orku mætti fá úr vindmyllum sem byggðar væru á mælistöðunum. Alls eru í gagnasafninu mælingar frá 145 veðurstöðvum, að meðaltali 7,5 ár fyrir hverja stöð, og þær dreifast allvel um landið. Að meðaltali eru til mælingar fyrir 96,6% af tímabilinu frá fyrstu til síðustu mælingar á hverri stöð. Mat á meðalafli 3 MW staðalvindmyllu sem byggð væri á veðurstöðvunum gaf að meðaltali 1,08 MW og á 16 stöðum reiknaðist meðalaflið yfir 1,5 MW. Þetta telst mjög góð nýtni í samanburði við það sem þekkist í nágrannalöndum okkar.

Nemendur: Jón Blöndal, stærðfræði HÍ, Teitur Birgisson, iðnaðarverkfræði HÍ.
Leiðbeinendur: Halldór Björnsson, Kristján Jónasson

 

Sjálfvirkt sætaval fyrir sýndarfólk
Áhugavert er að skoða hegðun fólks við að velja sér sæti á almannafæri, einkum fyrir þá sem vinna með sýndarfólk og sýndarveruleika í tölvum, svo sem í kvikmyndum eða tölvuleikjum. Markmið verkefnisins var að safna upplýsingum um hegðun fólks þegar kemur að því að velja sér sæti og fór athugunin fram á kaffihúsum og veitingastöðum. Reynt var að greina hegðunarmynstur og skoða hvort um væri að ræða mismunandi hegðun milli einstaklinga og hópa. Rannsóknin leiddi í ljós ákveðið hegðunarmynstur við slíkar aðstæður sem gera það kleift að spá fyrir um hvernig einstaklingar, hvort sem þeir eru hluti af hóp eða ekki, muni hegða sér á almannafæri í þessum aðstæðum. Upplýsingarnar sem safnað var voru notaðar til að setja upp hegðunarhluta innan CADIA félagshegðunarkerfisins og hefur nú verið sett upp hegðunarmysntur við sætaval sem byggist á niðurstöðum athugunarinnar. Niðurstaðan er raunverulegra hegðunarmynstur innan sýndarsamfélagsins en áður var hægt að skapa.

Nemendur: Elín Carstensdóttir, tölvunarfræði HR, Kristín Guðmundsdóttir, tölvunarfræði HR
Leiðbeinandi: Hannes Högni Vilhjálmsson 

 

Prófun DCA á æxlisfrumur sjúklinga
Krabbamein eru erfið til meðhöndlunar og er mikilvægt að finna sem fyrst meðferð á þeim sem gefur líklegustu batahorfur fyrir sjúkling. Krabbamein geta breytt um efnaskipta, hætt að nota oxun á glúkósa í hvatberunum og farið yfir í loftfirrt sykurrof á glúkósa í umfryminu. Við þessa færslu á efnaskiptum nær krabbameinsfruman að bæla niður viðbrögð hvatberans til að fara í stýrðan frumudauða og þar með farið í síendurteknar skiptingar sem veldur vexti æxlis. Til að reyna að vinna á þessum vanda er m.a. notað lyf sem heitir díklóróacetat, en það getur snúið til baka þessari efnaskiptabreytingu krabbameinsfrumunnar og þar með leyft hvatberanum að hrinda af stað stýrðum frumudauða. Öll krabbamein eru einstök hvað varðar lyfjanæmi og er því mögulegt að ein lyfjablanda sem virkar á einn sjúkling muni ef til vill ekki virka eins vel á annan. Möguleiki er á því að með blöndun díklóróacetats við önnur krabbameinslyf gæti sameiginlegt átak þeirra náð að leiða til hámarks frumudauða í æxlinu.

Nemandi: Indíana Elín Ingólfsdóttir, líf og læknadeild HÍ
Leiðbeinendur: Finnbogi Rútur Þormóðsson, Helgi Sigurðsson

 

Fornleifakjallarinn á Bessastöðum
Bessastaðir eru einn sögufrægasti staður landsins, ekki síst vegna þess að þar var aðsetur æðstu embættismanna þjóðarinnar öldum saman og í dag er þar aðsetur forseta Íslands. Á árunum 1987-1996 fór fram fornleifarannsókn á Bessastöðum í tengslum við endurbætur á forsetasetrinu. Ákveðið var að varðveita á staðnum leifar konungsgarðsins sem komu í ljós undir Bessastaðastofu og hafa þær til sýnis ásamt ýmsum gripum sem fundust við fornleifarannsóknina. Nokkur þúsund gestir, bæði innlendir og erlendir, koma til Bessastaða á hverju ári og skoða fornleifakjallarann. Aðgengilegt kynningar- og fræðsluefni um fornminjarnar fyrir þá sem heimsækja Bessastaði hefur hinsvegar lengi vantað.  Verkefni styrkhafa fólst í því að útbúa kynningarefni um fornleifakjallarann í formi bæklings og ítarefni fyrir heimasíðu forsetaembættisins. Efni bæklingsins skiptist í eftirfarandi flokka: Almenn umfjöllun um fornleifauppgröftinn; fornleifar í kjallaranum ásamt uppdrætti og leiðarkorti af svæðinu; aðrar fornleifar en þær sem fundust í kjallaranum og gripayfirlit. Þá er stiklað á nokkrum helstu atburðum úr sögu Bessastaða ásamt stuttri kynningu á kirkju staðarins. Í framhaldi af kynningarverkefninu er fyrirhugað að auka við upplýsingar og myndefni á heimasíðu forseta Íslands auk þess sem hugmyndir hafa kviknað um frekari kynningu á sögu og minjum staðarins í formi margmiðlunar og snertiskjáa.

Nemandi: Anna Rut Guðmundsdóttir, hagnýt menningarmiðlun, heimspekideild HÍ.

Leiðbeinandi: Guðmundur Ólafsson

---