Erasmus+

Menntun og æskulýðsstarf

Ísland hefur tekið virkan þátt í samstarfsáætlunum í menntun og æskulýðsstarfi frá árinu 1995. Frá þeim tíma til ársins 2007 var um þrjár aðskildar áætlanir að ræða, tvær menntaáætlanir og eina æskulýðsáætlun. Frá 2007 til 2013 var um tvær áætlanir að ræða; annars vegar Menntaáætlun ESB (Lifelong Learning Programme) og hins vegar Æskulýðsáætlun ESB (Youth in Action Programme). Þessar tvær áætlanir voru síðan sameinaðar og hafa verið undir hatti Erasmus+ frá 2014. Rannís tók við umsjón með Menntaáætlun ESB árið 2013 sem síðan varð menntahluti Erasmus+. Frá miðju ári 2017 sér Rannís alfarið um rekstur Erasmus+ áætlunarinnar á Íslandi.

Rannís hefur tiltækar upplýsingar um fjölda einstaklinga sem hafa tekið þátt frá 1995 og eru þær settar fram eftir skólastigum á mynd 7. Myndin sýnir vel þær breytingar sem verða milli áætlana 1995–1999, 2000–2006 og 2007–2013. Töluverð fjölgun varð í fjölda styrkþega á tímabilinu þar til ný áætlun hófst árið 2014. Þó skal hafa í huga að miklar breytingar urðu þegar mennta- og æskulýðsáætlanirnar voru sameinaðar í Erasmus+ árið 2014. Jafnframt hækkaði sú upphæð sem Ísland hafði til ráðstöfunar töluvert. Þá var sú breyting að einstaklingar gátu ekki lengur sótt um, ekki voru lengur veittir styrkir til grunn- og framhaldsskólanema og dregið var úr styrkjum til starfsmanna leik-, grunn- og framhaldsskóla á meðan þeir jukust verulega til háskólastigsins. Því fækkar þeim einstaklingum sem taka beinan þátt þrátt fyrir að styrkupphæðir hækki.

Mynd 7. Menntun: Fjöldi styrkþega (einstaklinga) frá Íslandi 1995–2016.*

*Fjöldi einstaklinga sem taka þátt í samstarfsverkefnum frá árinu 2014 er áætlaður til að fá samræmi í tölurnar við fyrri tölur. Fjöldi ferða miðast við umsóknarár.

Til marks um umfangið þá fá allir íslenskir háskólar árlega styrki úr Erasmus+ áætluninni, auk margra leik-, grunn- og framhaldsskóla og fullorðinsfræðsluaðila. Áhrifin eru þó mun meiri en unnt er að mæla með þeim 750 milljónum króna sem árlega er úthlutað til íslenskra aðila eða þeim fjölda Íslendinga sem njóta árlega styrkja. Samstarfið er gagnkvæmt og fólk, þekking og nýsköpun skilar sér inn í íslenskt menntakerfi eftir mörgum leiðum. Fjöldi þeirra sem koma til Íslands er nærri helmingi meiri en þeirra sem fara utan, sem er til marks um það hversu mikill áhugi er á samstarfi við íslenskar stofnanir. Þannig hafa gagnkvæm skipti á nemendum og kennurum skipt mjög miklu máli við alþjóðavæðingu háskólanna og stutt við aukið erlent rannsóknasamstarf þeirra og sambirtingar með evrópskum vísindamönnum.

Umsýsla umsókna íslenskra aðila í Erasmus+ fer að mestu fram innanlands. Áætluninni er skipt upp eftir menntastigum og í tvo verkefnisflokka; annars vegar flokkinn Nám og þjálfun sem styrkir einstaklinga sem vilja sinna námi og/eða þjálfa sig í starfi í öðru landi og hins vegar Samstarfsverkefni þar sem veittir eru fáir en tiltölulega háir verkefnistyrkir til samstarfs, þróunar og dreifingar á nýsköpun í menntamálum. Í töflu 3 má sjá fjölda umsókna í hvorum flokki fyrir sig sem og fjölda samninga ásamt upphæðum.

Tafla 3. Erasmus+: Árangur Íslands eftir undiráætlunum 2014–2016.

* Viðkomandi umsækjendur hafa vottun og fá því nær örugglega styrk.
** Á ekki við, skólar eru aðilar að umsóknum erlendis en samningar eru gerðir á Íslandi.

Meirihlutanum af því fjármagni sem er til ráðstöfunar í Erasmus+ er skipt milli landa á grundvelli mannfjölda, fjölda nemenda og fleiri lykiltalna. Smærri ríkin njóta almennt góðs af bæði fámenni og fyrirkomulagi sem gerir ráð fyrir lágmarki í tilteknum verkefnisflokkum og að tekið er tillit til hvernig hefur gengið að ráðstafa fjármagni í fyrri áætlunum. Þetta má sjá vel á mynd 8 þar sem styrkir á hvern íbúa eru hæstir í smáríkjunum Íslandi, Lúxemborg og Möltu.

Mynd 8. Erasmus+: Styrkir í evrum á hvern íbúa 2014–2016.

Í upphafi þátttöku Íslands í menntasamstarfinu voru fleiri sem fóru frá Íslandi til Evrópu en sem komu til landsins; í kringum aldamótin snerist þetta við og fleiri fóru að koma en fara utan. Á tímabilinu 2014–2016 hafa fleiri komið til Íslands en farið frá Íslandi í öllum markhópum eins og mynd 9 ber með sér. Munurinn er mestur í starfsmenntun, á háskólastigi og í fullorðinsfræðslu þar sem ríflega tvöfalt fleiri koma en fara.

Mynd 9. Erasmus+: Fjöldi ferða til og frá Íslandi 2014–2016.

Samstarfsnet íslensku háskólanna sjö er umfangsmikið – en þeir hafa átt í samstarfi við meira en 550 háskóla í 30 löndum á þessu tímabili. Á mynd 10 má sjá frá hvaða löndum stúdentarnir koma helst og til hvaða landa íslenskir stúdentar vilja helst fara, í Erasmus+ áætluninni.

Erasmus_flaedi

Mynd 10. Erasmus+: Flæði háskólastúdenta í náms- og þjálfunarverkefnum 2014–2016.

Norðurlöndin eru helstu samstarfslönd Íslands í Erasmus+ ásamt stóru ESB ríkjunum: Bretlandi, Þýskalandi, Frakklandi og Spáni eins og sjá má í töflu 4. 


Tafla 4. Erasmus+: Samstarfslönd í Námi og þjálfun og Samstarfsverkefnum.

Nám og þjálfun   Samstarfsverkefni
Frá Íslandi Fjöldi ferða Til Íslands Fjöldi ferða Samstarfsland Fjöldi verkefna

1.     Danmörk

2.     Bretland

3.     Svíþjóð

4.     Þýskaland

5.     Spánn

6.     Noregur

7.     Frakkland

8.     Finnland

9.     Ítalía

10.   Holland

553

470

368

315

234

180

161

159

122

110

1.     Þýskaland

2.     Danmörk

3.     Frakkland

4.     Bretland

5.     Svíþjóð

6.     Finnland

7.     Spánn

8.     Holland

9.     Pólland

10.   Noregur

1229

637

622

477

390

370

336

268

263

255

1.     Ítalía

2.     Bretland

3.     Spánn

4.     Þýskaland

5.     Finnland

6.     Svíþjóð

7.     Pólland

8.     Frakkland

9.     Noregur

10.   Danmörk og Portúgal

59

59

57

55

37

35

33

29

29

28

*Tölur eru frá maí 2017 og ferðirnar tilheyra ekki endilega íslenskum verkefnum í Námi og þjálfun. Tölur um samstarfsverkefni fela í sér fjölda verkefna sem íslenskir og erlendir samstarfsaðilar eru saman í, burtséð frá því í hvaða landi verkefninu er stýrt.

Dæmi um verkefni

Háskólar: Listaháskóli Íslands er virkur í alþjóðlegu samstarfi og hefur nýtt sér Erasmus+ styrki til að efla nemendur sína og starfsfólk. Skólinn leiðir nú samstarfsverkefni evrópskra tónlistarháskóla um þróun meistaranáms fyrir tónlistarfólk sem heitir Sköpun, miðlun og frumkvöðlastarf (NAIP). Námið er einstaklingsmiðað og vinna nemendur að samstarfsverkefnum milli ólíkra tónlistarstíla, listgreina og hópa samfélagsins. Markmið námsins er að nemendur geti þróað og framkvæmt skapandi verkefni við mismunandi aðstæður og orðið leiðtogar á sínu sviði. Verkefnið fékk Erasmus+ styrk árið 2014 og aftur árið 2016, samtals 516.713 evrur. Fyrra verkefninu er lokið en það var metið sem fyrirmyndarverkefni.

Fullorðinsfræðsla: EVRIS er alþjóðlegt ráðgjafarfyrirtæki sem hefur leitt tvö fjölþjóðleg samstarfsverkefni sem snúa að virkri þátttöku fólks í námi og samfélagi á þriðja æviskeiðinu. Samtals hefur verið veittur styrkur upp á 377 þúsund evrur til þessara verkefna sem miða að því að auðvelda fólki leiðina að starfslokum með því að skipuleggja fyrirsjáanlegar breytingar tímanlega. Viðfangsefni verkefnisins hefur vakið verðskuldaða athygli hér á landi og í Evrópu og m.a. tók sjónvarpsstöðin BBC viðtöl við aðstandendur verkefnisins. Á vefsíðu verkefnisins má finna leiðarvísi um það á fjórum tungumálum, http://www.ball-project.eu/.








Þetta vefsvæði byggir á Eplica