Horizon 2020

Rannsóknir, tækniþróun og nýsköpun

Horizon 2020 er langstærsta og umfangsmesta rannsóknaáætlun ESB hingað til. Áætlunin gildir 2014–2020 og er heildarfjármagn hennar nærri 80 milljarðar evra.

Horizon 2020 er ætlað að styðja við rannsóknir og nýsköpun á öllum sviðum vísinda og fræða með það að markmiði að auka samkeppnishæfni Evrópu, skapa störf og stuðla að því að fleiri góðar hugmyndir komist á markað. Í áætluninni er lögð áhersla á þátttöku fyrirtækja, ekki síst lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Áætlunin endurspeglar grundvallarmarkmið stefnu ESB til 2020 um að styðja sjálfbæran hagvöxt í Evrópu. Horizon 2020 er máttarstólpi nýsköpunarsambandsins (Innovation Union) sem er eitt af sjö flaggskipum ESB.

Horizon 2020 skiptist í fimm stoðir, sem skiptast síðan í undiráætlanir eftir viðfangsefnum. Rúmlega 90% af fénu er ráðstafað í Öndvegisrannsóknir (Excellent science), Forystu í atvinnulífi (Industrial leadership) og Samfélagsáskoranir (Societal challenges). Fjárfesting ESB í verkefnum styrktum af Horizon 2020 sem íslenskir aðilar hafa tekið þátt í á árunum 2014 til mars 2017 nemur um 57 milljörðum króna en þar af nema beinir styrkir til íslenskra aðila um 4,5 milljörðum króna.

Frá upphafi áætlunarinnar hafa borist 474 umsóknir með íslenskri þátttöku í Horizon 2020. 167 umsóknir bárust árið 2016, 161 árið 2015 og 146 árið 2014. Ísland hefur fengið stuðning við 91 verkefni eða 19,2% umsókna. Framlög til verkefna með íslenskri þátttöku á þessum rúmum þremur árum eru 42,3 milljónir evra sem dreifast til 54 aðila hérlendis. Þátttaka Íslands hefur náð til allra stoða áætlunarinnar nema Víðtækari þátttöku (Widening participation) en þeirri stoð er ætlað að styrkja rannsókna- og nýsköpunarumhverfi nýrra aðildarríkja sambandsins.

Almennt hafa íslenskir aðilar verið virkir í Horizon 2020, dreifing umsókna er nokkuð góð en ljóst má vera að bæði virkni og árangur er breytilegur eftir sviðum. Í Samfélagsáskorunum hafa sóknarþungi og árangur íslenskra aðila farið saman og þá sérstaklega í undiráætlununum Fæðuöryggi, landbúnaður og sjávarrannsóknir (Food security, sustainable agriculture and Forestry, Marine, Maritime and Inland Water Research and the Bioeconomy), Heilbrigði og lýðheilsa (Health, demographic change and wellbeing) og Orkuáætlun (Secure, clean and efficient energy). Virkni Íslendinga hefur einnig verið töluverð í Öndvegisrannsóknum og Forystu í atvinnulífi en þar hefur ásókn verið mest í undiráætlanirnar Upplýsinga- og samskiptatækni (Information and communication technologies) og mannauðsáætlunina Marie Skłodowska Curie Actions (MSCA), þar hefur árangurshlutfall hins vegar verið lægra enda samkeppni mikil. Heilt yfir má segja að Íslendingar fari vel af stað í Horizon 2020 áætluninni og séu virkir í flestum hlutum hennar. Í samanburði við fyrri rannsóknaáætlanir ESB vekur þó athygli að töluverð aukning hefur verið á virkni og árangri Íslendinga í Orkuáætluninni og Samgönguáætluninni (Smart, green and integrated transport). Ásókn í Heilbrigðis- og lýðheilsuáætlunina er enn góð en árangurshlutfall hefur dregist saman frá því sem áður var.

Ef heildarárangur Íslendinga er skoðaður út frá því hve margar evrur renna til hvers íbúa, sjá mynd 3, kemur í ljós að það fjármagn sem borist hefur hingað til lands nemur um 128 evrum á hvern Íslending (m.v. fólksfjölda árið 2015). Árangur Íslands er því töluvert betri en þeirra samanburðarlanda sem litið er til; á eftir Íslandi kemur Lúxemborg með 93,4 evrur á hvern íbúa og Danmörk með 90,2 evrur á hvern íbúa. Meðaltal ESB er svo umtalsvert lægra eða 38,6 evrur á hvern íbúa.

Mynd 3. Horizon 2020: Styrkir í evrum á hvern íbúa.

Sé litið til þess hvernig styrkir í evrum skiptast niður á þrjár stoðir áætlunarinnar, sjá mynd 4, má sjá að árangur Íslands í heild sinni stenst vel samanburð við önnur ríki. Árangur Íslands er afgerandi þegar litið er til framlaga í Samfélagsáskoranir, en undir þeirri stoð hafa styrkirnir numið tæpum 26,9 milljónum evra eða um 83 evrur á hvern Íslending. Árangur Íslands hefur verið góður í nokkrum undiráætlunum Samfélagsáskorana en þar munar mestu um Orkuáætlunina, en 16,1 milljónir evra af þeim 42,3 milljónum evra sem runnið hafa til íslenskra aðila gera það í gegnum hana, eða um 38%.

Mynd 4. Horizon 2020: Styrkir í evrum á hvern íbúa skipt eftir stoðum áætlunarinnar.

Í töflu 1 er yfirlit þar sem fram kemur fjöldi umsókna, fjöldi styrktra verkefna, árangurshlutfall miðað við umsóknir, heildarupphæð stuðnings frá ESB í viðkomandi verkefnaflokkum og hlutfallsleg skipting fjármagns á milli áætlana.

Tafla 1. Horizon 2020: Árangur Íslands eftir undiráætlunum 2014–2016.*

Uppfærð tafla 1 með nýrri tölum (pdf)

Virkni og árangur Íslands í Samfélagsáskorunum stenst vel samanburð við viðmiðunarþjóðir. Um 63,5% af því fjármagni sem fallið hefur íslenskum aðilum í skaut hefur komið til vegna þátttöku þeirra í stoðinni. Flestar umsóknir með íslenskri þátttöku berast einnig í þessa stoð, þ.e. 227 af 474, sem nemur 48% umsókna. Stuðningur fékkst við 58 af þessum 227 umsóknum sem gerir 25,5% árangur. Íslenskir umsækjendur hafa átt umsóknir í allar undiráætlanir innan Samfélagsáskorana, flestar umsóknir eða 65 eru í Fæðuöryggi, landbúnað og sjávarrannsóknir, þar sem styrktar umsóknir eru 19 (29% árangurshlutfall), næstflestar umsóknir bárust svo í Heilbrigði og lýðheilsu eða 52 umsóknir, þar af voru styrktar 10 umsóknir (19,2% árangurhlutfall ). Orkuáætlun kemur svo þar á eftir en í hana bárust 37 umsóknir og eru styrkt verkefni 14 talsins sem gerir 38% árangurshlutfall.

Næstflestar umsóknir eru í Öndvegisrannsóknum eða 137, stuðningur fékkst við 19 verkefni eða tæplega 13,9%. Í þessari stoð er virknin mest í Marie Sklodowska Curie actions áætluninni, 86 umsóknir bárust og þar af voru 10 umsóknir samþykktar sem gerir 11,6% árangurshlutfall. Þrjár umsóknir fengu stuðning Evrópska rannsóknaráðsins (ERC) af 21 eða 14,3% árangurshlutfall. 18 umsóknir bárust í áætlunina Stuðningur við framtíðartækni (Future and Emerging Technologies) og fékk engin þeirra stuðning, en þar hefur heildarárangurshlutfall verið einstaklega lágt eða um 3%. Árangur í Öndvegisrannsóknum er ágætur en í stoðinni hafa styrkirnir numið tæpum 8,4 milljónum evra eða um 25,2 evrum á hvern Íslending. Árangur Íslands er sambærilegur við árangur Finna en nokkuð betri en árangur Noregs, Lúxemborgar, Möltu og yfir meðaltali ESB. Ísland er þó eftirbátur Danmerkur og Svíþjóðar hvað þennan þátt varðar.

Undir Forystu í atvinnulífi hafa borist 76 umsóknir með þátttöku Íslands frá upphafi Horizon 2020 áætlunarinnar, 11 verkefni hafa fengið stuðning eða 14,5% árangurshlutfall. Ísland hefur verið þátttakandi í umsóknum í öllum undiráætlunum. Árangur Íslands á þessu sviði er sambærilegur við árangur samanburðarþjóða og hafa styrkirnir úr stoðinni numið tæpum 6,3 milljónum evra eða um 19 evrum á hvern Íslending.

Íslenskir aðilar hafa verið þátttakendur í 20 umsóknum í Vísindi í þágu samfélagsins, þar af hafa þrjár fengið stuðning og er árangurshlutfall 15%.

Mynd 5. Horizon 2020: Árangurshlutfall umsókna.

Í því skyni að varpa ljósi á þátttöku Íslands í Horizon 2020 getur verið villandi að líta á fjölda umsókna sem eina mælikvarðann á virkni Íslendinga. Ástæðan fyrir því er sú að fjöldi íslenskra aðila á bak við hverja umsókn getur verið mjög mismunandi, allt frá því að vera einn aðili yfir í það að vera fimm aðilar í einni og sömu umsókninni. Í Horizon 2020 eru 579 íslensk þátttökutilfelli á bak við þær 474 umsóknir sem borist hafa með íslenskri þátttöku. Ef litið er á fjölda íslenskra umsóknaraðila í samanburði við helstu samanburðarþjóðir má sjá að ásókn Íslands í áætlunina er góð og virðist því rannsókna- og vísindaumhverfið á Íslandi vera vel meðvitað um þau tækifæri sem í áætluninni leynast.

Mynd 6. Horizon 2020: Heildarþátttökutilvik á hverja tíu þúsund íbúa.

Í töflu 2 má sjá helstu samstarfslönd Íslands í Horizon 2020 og 7. rannsóknaáætluninni. Frakkland, Þýskaland og Bretland eru með flestar tengingar við Ísland í verkefnum í Horizon 2020. Úr tölunum má lesa að tenging Íslands við rannsóknaumhverfi þessara landa er ágæt en þó verður að hafa í huga að stærð landanna og þróuð rannsóknaumhverfi gera þau lönd áberandi í áætluninni í heild sinni. Norðurlöndin Svíþjóð, Noregur og Danmörk eru meðal 10 algengustu samstarfslanda Íslands. Ef litið er á samanburðartölur frá 7. rannsóknaáætluninni má sjá mjög sambærilegt mynstur en það sem vekur athygli er áberandi samstarf við Bretland, það virðist ekki vera tilfellið í Horizon 2020, og er dreifingin á milli landa mun jafnari nú en hún var áður.

Tafla 2. Horizon 2020 og 7. rannsóknaáætlunin: Helstu samstarfslönd Íslands.

Horizon 2020

7. rannsóknaáætlunin
Samstarfslönd Fjöldi tenginga Samstarfslönd Fjöldi tenginga

Frakkland

Þýskaland

Bretland

Ítalía

Holland

Spánn

Noregur

Danmörk

9.     Belgía

10.   Svíþjóð

141

139

139

100

99

95

95

80

72

64

1.     Bretland

2.     Þýskaland

3.     Spánn

4.     Holland

5.     Frakkland

6.     Ítalía

7.     Noregur

8.     Svíþjóð

9.     Danmörk

10.   Belgía

531

380

281

279

275

254

182

177

159

138

Dæmi um verkefni

Samfélagsáskoranir - Orka: DEEPEGS er stærsta verkefnið undir íslenskri forystu sem hefur fengið styrk úr Horizon 2020. Styrkurinn nemur í heild sinni tæpum 20 milljónum evra en þar af mun um 1,3 milljarður króna nýtast beint til rannsókna á Íslandi. HS Orka leiðir verkefnið en Íslenskar orkurannsóknir (ÍSOR), Landsvirkjun og Georg taka þátt í verkefninu hérlendis, sem og þátttakendur frá Frakklandi, Þýskalandi, Ítalíu og Noregi. Snýst verkefnið um rannsóknir og þróun á jarðhitanýtingu á Reykjanesi og suður Frakklandi þar sem borað er niður allt að 5 km dýpt eftir jarðhita. Sýna á fram á að framleiða megi orku úr djúplægum jarðhitakerfum. Verkefnið hófst í lok árs 2015 og nú þegar hefur verið boruð djúp rannsóknarhola á Reykjanesi. 

Öndvegisrannsóknir - Styrkir evrópska rannsóknaráðsins: Hópur vísindamanna undir forystu Sigurðar Yngva Kristinssonar, prófessors við Læknadeild Háskóla Íslands, fékk styrk að upphæð 1,5 milljón evra úr Öndvegisrannsóknum. Verkefnið MGUS screening RCT snýr að rannsóknum á forstigi mergæxla og afdrif einstaklinga sem greinast með forstig mergæxlis. Liður í rannsókninni er verkefnið Blóðskimun til Bjargar – Þjóðarátak gegn mergæxlum, en til stendur að bjóða 140 þúsund einstaklingum á Íslandi í skimun.

Forysta í atvinnulífi - Nýsköpun í litlum og meðalstórum fyrirtækjum: Íslenska fyrirtækið Nox Medical hlaut styrk að upphæð 2 milljónir evra til áframhaldandi rannsókna og tækniþróunar. Styrkurinn kom úr Forystu í atvinnulífi, undiráætlun sem ber heitið Nýsköpun í litlum og meðalstórum fyrirtækjum (SME) og er hún sérstaklega ætluð fyrirtækjum af þeirri stærðargráðu. Samkeppni innan þeirrar undiráætlunar er jafnan mjög hörð og árangurshlutfall umsókna lágt. Styrkurinn mun hjálpa til við að ýta undir áframhaldandi vöxt og árangur fyrirtækisins.








Þetta vefsvæði byggir á Eplica